Mok (staartschurft/dermatitis) bij het paard

Wat is mok?

Mok (pastern dermatitis) is geen enkelvoudige ziekte maar een reactiepatroon van de huid in het koot- en kootholtegebied. De onderliggende oorzaak verschilt per paard en kan bestaan uit bacteriën (Dermatophilus congolensis, Staphylococcus spp.), schimmels, mijten (Chorioptes bovis) of een immuungemedieerde vasculitis [1][2]. Vochtige en modderende omstandigheden zijn de belangrijkste uitlokkende factor.

Niet-gepigmenteerde (witte) benen zijn significant vaker en ernstiger aangetast dan gepigmenteerde benen [2]. Dat verschil is geen toeval: melanine biedt extra barrièrefunctie aan de huid.

Standaard basisbehandeling

Ongeacht de oorzaak geldt dezelfde hygiënische basis:

• Was de aangedane huid met een chloorhexidine- of jodiumhoudende shampoo.
• Verwijder korsten voorzichtig na inweken; forceer niet.
• Zorg voor een droge, schone omgeving — dit is de meest effectieve maatregel.
• Antibiotica alleen op indicatie, bij voorkeur op basis van cultuur en antibiogram.

Bij behandelingsresistente mok is een biopsie de enige betrouwbare manier om de werkelijke oorzaak vast te stellen [1]. Empirisch antibiotica geven zonder diagnose vergroot het risico op resistentie en lost de onderliggende oorzaak niet op.

Wat zegt het bewijs over aanvullende opties?

Essentiële vetzuren en fytosphingosine

Een epidemiologisch onderzoek evalueerde een spot-on met essentiële vetzuren en fytosphingosine als preventieve maatregel bij jonge paarden [2]. De resultaten zijn beschrijvend; zonder placebocontrole is het effect niet van spontaan herstel te onderscheiden. Bewijs: onvoldoende om aanbeveling te rechtvaardigen.

Topicale ivermectine bij Chorioptes-schurft

Bij door Chorioptes bovis veroorzaakte mok — lastig herkenbaar zonder microscopisch huidonderzoek — toont topicale ivermectine veelbelovende resultaten in twee gepubliceerde casusrapporten bij Belgische trekpaardveulens [3]. Systemisch moxidectine is niet altijd voldoende effectief. Omdat het om casusrapporten gaat, is generalisatie beperkt. Gebruik dit middel uitsluitend op veterinair advies.

Immuungemedieerde pastern-vasculitis

Leucocytoclastische vasculitis is een specifieke variant met een slechte prognose en vereist corticosteroïden, soms in combinatie met pentoxifylline als synergetisch middel [1]. Geen enkel natuurlijk middel is onderzocht bij deze variant. Zelfbehandeling is hier niet passend.

Aanvullend ≠ vervangend

Ondersteunende maatregelen zoals een droge stal, bescherming van witte benen tegen modder en goede voeding hebben een logische onderbouwing maar zijn niet getest in gecontroleerde trials. Ze kunnen de veterinaire behandeling ondersteunen maar niet vervangen. De oorzaak van mok is bepalend voor de behandeling — en die oorzaak is zonder onderzoek niet te kennen.