Maagzweren (EGUS) bij het paard
Maagzweren (EGUS) bij paarden: twee aparte aandoeningen (ESGD en EGGD) met eigen behandeling. Wat werkt bewezen en wat niet.
Kort & eerlijk
EGUS omvat twee aparte maagaandoeningen met sterk verschillende behandelingen. Sterk bewijs (grade A): gastroscopie is onmisbaar voor diagnose; omeprazole werkt goed bij ESGD maar faalt bij EGGD zonder toevoeging van sucralfaat.
Veterinaire review nog niet afgerond
Deze pagina wacht op inhoudelijke controle door een geregistreerde dierenarts. Tot die tijd geldt de tekst als voorlichting op basis van de vermelde bronnen — niet als geverifieerd diergeneeskundig oordeel.
Wat is EGUS?
EGUS (Equine Gastric Ulcer Syndrome) is een parapluterm voor twee afzonderlijke aandoeningen met elk een eigen oorzaak, behandeling en prognose [1]:
- ESGD (Equine Squamous Gastric Disease) — aantasting van het plaveiselepitheelweefsel in het niet-klierachtige deel van de maag, ontstaan door blootstelling aan maagzuur
- EGGD (Equine Glandular Gastric Disease) — aantasting van het klierachtige slijmvlies in het onderste maagsegment, met een andere onderliggende oorzaak
De prevalentie is hoog: bij racepaarden in intensieve training kan tot 100% van de dieren aangedaan zijn; bij recreatiepaarden loopt dit uiteen van 11 tot 79% afhankelijk van de populatie [2].
Diagnose: gastroscopie is onmisbaar
Bloedwaarden, fecesonderzoek en klinische symptomen alleen zijn onvoldoende om EGUS vast te stellen of uit te sluiten. Gastroscopie — endoscopisch onderzoek van de maag — is de enige betrouwbare diagnosemethode [1]. Dit onderscheid is cruciaal: ESGD en EGGD vereisen een andere aanpak, en behandelen zonder diagnose vergroot de kans op therapiefalen aanzienlijk.
Bewezen behandeling
ESGD
Omeprazole (protonpompremmer, eerste keuze onder handelsnamen als GastroGard) is de geïndiceerde behandeling. Bij correct gedoseerde orale toediening treedt genezing op in 67–100% van de gevallen [1][2].
EGGD
Bij kliermaagziekte schiet omeprazole als monotherapie tekort: slechts 14–25% genezing. De aanbevolen aanpak combineert omeprazole met sucralfaat gedurende minimaal 8 weken [1][2].
Na de behandelkuur is herbeoordeling via gastroscopie aanbevolen vóórdat medicatie gestopt wordt. Abrupt stoppen kan rebound-hyperaciditeit uitlokken.
Aanvullende en natuurlijke opties
Veel eigenaren grijpen naar middelen als aloe vera, slippery elm, calciumcarbonaat-buffers of kruidenmengsels. Voor geen van deze middelen bestaat momenteel voldoende wetenschappelijk bewijs dat ze maagschade bij het paard herstellen of een bewezen behandeling kunnen vervangen [2]. Ze zijn geen alternatief voor gastroscopische diagnose of geneesmiddelen.
Voermanagement staat op een andere positie: continue toegang tot grofvoer buffert maagzuur fysiek en verlaagt het risico op ESGD. Dit is geen behandeling, maar een preventieve maatregel met solide mechanistisch onderbouwing. Als het paard al schade heeft, is voermanagement aanvullend aan — niet vervangend voor — medische behandeling.
Aanvullende opties zijn uitsluitend zinvol als ondersteuning naast een vastgesteld behandelplan na gastroscopische diagnose.
Risicofactoren en preventie
Bekende risicofactoren zijn intensieve arbeid, beperkt of onregelmatig grofvoer, NSAID-gebruik, transport en stressvolle omstandigheden [1][2]. Preventieve omeprazolekuren verlagen het risico bij racepaarden in intensieve training aantoonbaar, bleek uit meta-analyse [3]. Risicoreductie door management — meer ruwvoer, minder stress, voorzichtig NSAID-gebruik — is voor elk paard relevant, ongeacht discipline.
Bronnen
[1] Sykes et al. — ECEIM Consensus Statement on EGUS in Adult Horses — Journal of Veterinary Internal Medicine (2015). Lees artikel
[2] Vokes et al. — Equine Gastric Ulcer Syndrome: An Update on Current Knowledge — Animals (Basel) (2023). Lees artikel
[3] Varley et al. — Prophylactic omeprazole for prevention of EGUS: A meta-analysis — Equine Veterinary Journal (2019). Lees artikel
Waarom dit bewijsoordeel?
Grade A is gebaseerd op een Europese consensusrichtlijn, meerdere gerandomiseerde klinische studies en een meta-analyse naar preventieve omeprazolekuren [1][2][3]. Het bewijs voor omeprazole bij ESGD en combinatietherapie bij EGGD is consistent en reproduceerbaar. Beperking: de meeste trials zijn uitgevoerd bij racepaarden; data voor recreatiepaarden zijn minder uitgebreid, maar de pathofysiologische basis is goed onderbouwd.
Interacties met medicijnen
- NSAIDs (zoals phenylbutazone en flunixine) verhogen het risico op EGUS sterk en kunnen maagschade verergeren — gebruik uitsluitend onder veterinaire begeleiding
- Langdurig gebruik van protonpompremmers kan de absorptie van bepaalde mineralen beïnvloeden; herbeoordeling via gastroscopie is aanbevolen vóór het staken van medicatie
Juridische status (NL)
Omeprazole-preparaten voor paarden (zoals GastroGard) zijn in Nederland receptplichtig en uitsluitend verkrijgbaar via een dierenarts.
Bronnen
- [1] European College of Equine Internal Medicine Consensus Statement — Equine Gastric Ulcer Syndrome in Adult Horses. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2015. Richtlijn doi:10.1111/jvim.13578
- [2] Equine Gastric Ulcer Syndrome: An Update on Current Knowledge. Animals (Basel), 2023. Narratieve review doi:10.3390/ani13071261
- [3] Prophylactic therapy with omeprazole for prevention of EGUS in horses in active training: A meta-analysis. Equine Veterinary Journal, 2019. Meta-analyse doi:10.1111/evj.12951