Begrippenlijst: evidence, GRADE en veelgebruikte termen
Wat betekenen RCT, GRADE-A en 'body of evidence'? De Diernatuur Wiki legt alle sleutelbegrippen helder uit.
Kort & eerlijk
Deze begrippenlijst legt uit hoe de Diernatuur Wiki bewijs beoordeelt — van RCT tot GRADE-A — zodat lezers elk bewijsoordeel zelfstandig kunnen duiden.
Veterinaire review nog niet afgerond
Deze pagina wacht op inhoudelijke controle door een geregistreerde dierenarts. Tot die tijd geldt de tekst als voorlichting op basis van de vermelde bronnen — niet als geverifieerd diergeneeskundig oordeel.
Bewijsgrading: A t/m Geen
De wiki gebruikt een vereenvoudigde versie van het GRADE-systeem (Grading of Recommendations, Assessment, Development and Evaluations) om aan te geven hoe sterk het wetenschappelijke bewijs is voor een effect.
| Grade | Betekenis |
|---|---|
| A | Sterk bewijs — meerdere goed uitgevoerde RCT's of consistente systematische reviews |
| B | Matig bewijs — beperkt aantal RCT's, of studies met methodologische beperkingen |
| C | Zwak bewijs — observatiestudies, casusrapporten of kleine pilootstudies |
| D | Zeer zwak / speculatief — expert-opinie of laboratoriumonderzoek zonder klinisch bewijs |
| Geen | Geen bruikbaar bewijs — geen studies beschikbaar, of bestaande studies tonen geen effect |
Kernbegrippen
Anecdotisch bewijs Informele persoonlijke ervaringen of casusrapporten. Niet bruikbaar om oorzaak en gevolg aan te tonen, maar kan hypotheses genereren voor formeel onderzoek.
Bias (vertekening) Systematische fout in een studie die resultaten in een bepaalde richting trekt. Selectiebias, publicatiebias en meetbias zijn veelvoorkomende vormen. Meer bias betekent lagere bewijskracht en een lagere grade.
Blinding Onderzoeksopzet waarbij deelnemers (enkelblindering) en/of onderzoekers (dubbelblindering) niet weten wie behandeling of placebo krijgt. Verkleint bias en verhoogt de betrouwbaarheid van de uitkomst.
Body of evidence Het geheel van beschikbare wetenschappelijke literatuur over een onderwerp. Één studie is zelden doorslaggevend; de samenhang van meerdere studies bepaalt de bewijskracht.
Fytotherapie Gebruik van planten of plantenextracten als behandeling. Valt deels onder reguliere farmacologie (actieve bestanddelen zijn meetbaar en dosisafhankelijk) en deels onder aanvullende geneeskunde.
GRADE Internationaal gehanteerd systeem om de kwaliteit van wetenschappelijk bewijs en de sterkte van aanbevelingen te beoordelen. Ontwikkeld voor de humane geneeskunde, inmiddels ook toegepast in veterinaire wetenschappelijke posities [2][3]. De wiki gebruikt een vereenvoudigde variant (A–D/Geen).
Homeopathie Behandelmethode gebaseerd op extreme verdunning en het principe dat 'soortgelijke stof soortgelijke aandoening geneest'. Systematische reviews in veterinaire context — waaronder een analyse van alle beschikbare gerandomiseerde studies [1] — vonden geen overtuigend bewijs voor werkzaamheid boven placebo. Wetenschappelijke koepelorganisaties als EASAC [2] en de AVMA [3] kwamen tot gelijkluidende conclusies.
Meta-analyse Statistische samenvatting van meerdere studies over hetzelfde onderwerp. Vergroot de statistische kracht, maar is gevoelig voor de kwaliteit van de ingesloten studies en voor publicatiebias.
Nocebo-effect Het omgekeerde van placebo: negatieve verwachtingen leiden tot verslechtering van klachten. Relevant bij de beoordeling van bijwerkingsrapportages zonder controlegroep.
Nutraceutical Voedingsstof of voedingssupplement met een verondersteld gezondheidsbevorderend of therapeutisch effect (zoals omega-3 of glucosamine). Valt juridisch tussen voeding en geneesmiddel; gezondheidsclaims zijn wettelijk begrensd.
Placebo-effect Verbetering van klachten door de verwachting van behandeling, niet door de behandeling zelf. Bij dieren speelt ook het eigenaareffect mee: een eigenaar die verbetering verwacht, kan het gedrag van het dier anders waarnemen en rapporteren — wat klinisch onderzoek bij dieren extra complex maakt [1].
RCT (Randomized Controlled Trial) Gerandomiseerde gecontroleerde studie. Deelnemers worden willekeurig verdeeld over een behandelgroep en een controlegroep. De RCT is de gouden standaard voor het aantonen van oorzakelijk verband. Grade-A vereist meerdere goed uitgevoerde RCT's of een systematische review daarvan [1].
Systematische review Methode waarbij alle beschikbare literatuur over een vraag systematisch wordt gezocht, beoordeeld en samengevat. Hogere bewijskracht dan een enkele studie, mits de methodologie transparant is en de ingesloten studies van voldoende kwaliteit.
YMYL (Your Money or Your Life) Concept uit zoekmachine-kwaliteitsrichtlijnen: content die direct invloed heeft op gezondheid, veiligheid of financiën. Veterinaire en medische informatie valt altijd onder YMYL en vereist extra aandacht voor nauwkeurigheid, bronvermelding en transparantie over onzekerheid.
Hoe deze wiki gradeert
Per pagina wordt de bewijsgrade expliciet vermeld en onderbouwd met primaire bronnen. Geen grade wordt 'opgerond': als bewijs ontbreekt of tegenstrijdig is, staat er Geen of D — niet C. Dat is geen negatief oordeel over een modaliteit als geheel, maar een eerlijke weergave van wat de beschikbare literatuur op dit moment toont.
Waarom dit bewijsoordeel?
Grade N.v.t.: dit is een begrippenlijst zonder werkzaamheidsclaim — er is geen effect te beoordelen. De gehanteerde GRADE-systematiek sluit aan bij internationaal gangbare standaarden voor evidence-based medicine, zoals toegepast in wetenschappelijke koepelposities [2][3] en systematische reviews van veterinaire studies [1].
Juridische status (NL)
N.v.t.
Bronnen
- [1] Veterinary homeopathy: systematic review of medical conditions studied by randomised placebo-controlled trials. Veterinary Record, 2014. Systematische review doi:10.1136/vr.101767
- [2] EASAC Statement: Homeopathic products and practices. European Academies' Science Advisory Council (EASAC), 2017. Richtlijn bron ↗
- [3] A closer look at veterinary homeopathy (AVMA Council on Research bevindingen). American Veterinary Medical Association (AVMA), 2017. Richtlijn bron ↗